VIN. A CONTORNA DA ÁREA ARQUOELÓGICA

 

Queremos referirnos con este enunciado ao espazo boscoso que media entre as ruínas do xacemento arqueolóxico, na liña mesma da estrada antiga, e a carretra moderna, aberta por Unión Fenosa, trescentos metros a NW e a unha cota superior, ao quedar a primeira inutilizada polo encoro das Cunchas.Trátase , en parte, de terreos expropiadevos, os máis próximos ao pantano e, en parte, de bosques privados poboados de árbores autóctonas, en moitos dos casos centenarios. Abundan os umbríos robledales, pero son frecuentes, tamén, as matas de bidueiros, salgueiros, alisos, fresnos e outra infinidade de especies propias do bosque atlántico.A iso únese a característica disposición do terreo en suaves ladeiras aterrazadas e compartimentadas en parcelas de propiedade privada mediante muros levantados con mampuestos graníticos asentados a óso, a maneira tradicional.Comunican ás diferentes paraxes destes conxunto camiños carreteros, hoxe día case cegos e, por veces, tajados sobre o terreo polo uso, que unían as aldeas de Quintela  e Ou Baño entre si e coas súas leiras de labor respectivas. Resultan, ademais, elementos integradores do conxunto a gran cuncha natural, paraíso de verdor e de quietud, na que manan as augas termais, sen esquecer a beleza azul do inmediato encoro, a opulencia do souto de plátanos ,xa case centenarios, da alameda de Porto Quintela ou a fascinante fermosura, ao lonxe, dos picos de Fontefría , en Ou Xurés. Ante a interrelación de elementos tan relevantes pareceunos que o máis adecuado era contribuír á súa integración plena nunha paisaxe única, xa que non existe combinación máis suxestiva que a das ruínas arqueolóxicas limpas dentro dunha contorna natural coidado, tal como xa vén sucedendo e todos admiran. Agora ben, o noso propósito é avanzar na extirpación da maleza ao longo de todo o conxunto envolvente do arboredo, respectando o existente, levantando o caído e restituíndo a paisaxe tradicional do lugar, tal como noutro tempo era, cos seus muros de peche separando os predios, os seus cancillas de madeira pechando as entradas , ademais dos carreiros, canteiras, muíños, fontes e todo tipo de patrimonio natural ou etnográfico que poida saír ao paso; ambicionando construír, como complemento, nunha curva abandonada, pero estratexicamente situada, da estrada actual, unha torre-miradoiro, imitación das romanas de fronteira, desde a que poida contemplarse cenitalmente o conxunto, tan bellamente integrado, de parque e campamento.E leste será, ademais, o punto de partida do feixe de senllas tradicionales, redescubiertas  xa que, convertidas en itinerarios verdes, pirmitirán visitar cada un dos rumorosos recunchos deste pequeno parque natural ao que nos estamos referindo. O intento vale a pena, como certifican as primeiras valoracións efectuadas sobre o ata agora realizado.En definitiva, a rqueologíae ambiente, por forza teñen que ir da man á hora de pór en valor un sitio histórico singular, deseñado pola natureza e o home para goce, tanto dos moradores da contorna, como dos seus potenciais visitantes, que xa son moitos.

 

                     Pero quédannos no tinteiro aínda, para este apartado, varios lugares máis que admirar na contorna en que nos estamos movendo: Santa Comba de Bande  ,Castro  de Vemes ou Lobosandaos, Castro de Rubiás e Vía Romana de Aquis  querquennis –Lucus Augusti.

                     O monumento máis famoso da contorna é a basílica visigótica de Santa Comba, a dous escasos quilómetros do xacemento romano, seguindo a estrada cara á fronteira portuguesa. Existiu outrora tamén ,nas inmediacións desta,  outro xacemento romano relacionado sen dúbida, polo menos remotamente, coa devandita construción. O templo foi estudado por diversos investigadores, que non se pon totalmente de acordo, tanto á hora de determinar a súa estrutura orixinaria como as fases da súa construción. Ao noso entender, e partindo da fundada sospeita de que, antes desta  edificación, levantouse no lugar outra anterior paleocristiana, como demostrarían os restos marmóreos do interior.A basílica que actualmente se contempla sería de datación visigótica, con profundas reformas na época mozárabe, máis os engadidos pictóricos e estruturais do século XVI. No interior consérvanse algúns elementos mobles romanos, tales como un miliario coa milla LI da Via Nova, unha ara dedicada a Júpiter por un ilustre personaxe foráneo, posiblemente,e os restos dun relevo bifronte de excelente execución, vestixio dun ronsel romano probablemente.

 

                            En canto ao Castro de Santa Cristina ou Lobosandaos, era coñecido como  Castro de Vemes  no Medievo, a pesar de estar ausente calquera indicio de fortaleza desta época dentro do seu recinto.Dista do campamento un tres quilómetros, en liña recta, cara a NW.Xa  case sen vestixios de murallas, que as tivo, nos dous recintos que se lle aribuyen,ofrece un impoñente foso pola súa banda máis vulnerable, a noroccidental.

 

Foi obxecto de dúas breves campañas de excavción  realizadas baixo a dirección do profesor Rodríguez Colmenero, en 1982 e 1985, durante as que quedaron ao descuberto diversas cabanas de diferente planta e parte dunha das entradas do recinto exterior.O espolio obtido ha resultado de gran interese, con jambas de porta decoradas, dous puñais de antenas e varios denarios de Augusto.Está a estudarse  polo en valor xa que constitúe, talvez, o castro de maior tamaño do territorio dos Quarquernos.

 

                                 No que respecta ao Castro  de Rubiás, se acha sepultado actualmente baixo a aldea do mesmo nome, nas inmediacións de Bande , intuíndose aínda parte do seu sistema defensivo.A pesar de non efectuarse dentro do xacemento escavación programada algunha, o espolio ocasional procedente do seu ámbito resulta dun valor excepcional: unha dedicatoria a Trajano, guerreiros galaicos, elementos arquitectónicos decorados, epígrafes funerarios dun gran valor etc.Todos estes elementos, pero sobre todo o feito de que aparecese neste lugar a dedicatoria a Trajano, suxiren que era neste oppidum onde radicaba a capital dos Quarquernos, progresivamente en declive ante o crecente pulo da próxima mansión viaria asentada no val do Limia.

 

 

                                  Finalmente, an canto á vía romana Aquis Querquennis-Lucus , á saída da aldea dos Chaos cara a Santa Comba, derivaba da Via Nova un ramal que avanzaba ata a cidade de Lucus , cruzando o Miño pola ponte romana de Ourense.Desde  Os Chaos, iríase empolicando, por detrás de Santa Comba, ata o pé de monte meridional do Castro  de Lobosandaos para, desde alí, avanzar pola ladeira, seguindo un óptimo gradiente, ata a aldea de Vilela , primeiro, e Rubiás e sucesivas despois.A plataforma da vía, nalgúns lugares perfecta aínda, resulta plenamente discernible e son bastantes os lugares onde se perciben os tallos efectuados na roca para embutir a súa caixa. Percorrer ese tramo, non menos impresionante que os da Via Nova, da que parte, resulta un verdadeiro pracer.

Teléfono/Phone:  (+34)  988 444 401       E-mail:  aquae@fundacionaqvianova.com